Patron Biblioteki

   Sylwetka patrona książnicy tczewskiej nie jest dotąd jeszcze powszechnie znana.
Ta jedna z wybitniejszych postaci polskiego Odrodzenia, notowana w liczących się encyklopediach świata i leksykonach nauki nie zyskała należytego uznania w polskich publikacjach. Nadanie imienia Miejskiej Bibliotece Publicznej w Tczewie jest próbą spopularyzowania tej sylwetki.

   Aleksander Skultet urodził się w Tczewie w końcu XV wieku. Dokładnej daty urodzin nie dało jednak się do tej pory ustalić. W Tczewie Skultet ukończył szkołę parafialną, następnie wykształcenie uzupełnił w Akademii Krakowskiej i podczas gruntownych studiów w Rzymie. Po przyjęciu święceń kapłańskich uzyskał w 1515 roku kanonię we Fromborku, a cztery lata później wszedł do składu konfratrów kapituły warmińskiej. Odtąd datuje się jego bliska przyjaźń i współpraca z Mikołajem Kopernikiem. Jako naukowiec najznakomitsze dowody swojej działalności pozostawił w dwóch dyscyplinach wiedzy - w historii i geografii.
Wszechstronnie wykształcony humanista był szczególnym znawcą tych dziedzin, ale interesowała go również przyroda. Podczas podróży po Inflantach, którą odbył w latach 1521-1524, sporządził dokładne wykresy, pomiary i rysunki tego obszaru, co pozwoliło mu opracować w 1529 roku pierwszą w dziejach kartografii mapę Inflant. Wspólnie z Kopernikiem sporządził podobną mapę Prus.

   Przykładem działalności naukowej w zakresie historii jest jego praca pt. "Chronographia sive Annales omnimum fere regum, principum et potentatum ab orbe conditio usque ad hunc Annum Domini MDXLV", którą wydał drukiem w 1546 roku w Rzymie. Nad tym monumentalnym dziełem, pierwszym w dziejach piśmiennictwa polskiego, autor pracował ponad 20 lat. Przedstawiało chronologiczną klasyfikację najważniejszych wydarzeń historycznych za lata 1041-1545 wraz z zestawami pocztów królów polskich i władców największych monarchii wszechczasów oraz wykazem pontyfikatów papieskich. W tym jedynym tego rodzaju opracowaniu za największe wydarzenie historyczne Skultet uznał zwycięstwo Polski w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku. Natomiast w hierarchii 77 wybitnych postaci kultury i nauki światowej na pierwszym miejscu umieścił równorzędnie sylwetki Tomasza Morusa i Mikołaja Kopernika. Dzieło zyskało wielkie uznanie w naukowym świecie epoki Renesansu i przysporzyło autorowi ogromny szacunek królowej Bony, co miało wielkie znaczenia dla dalszych losów Skulteta.

   Aleksander Skultet jest również autorem kroniki prusko-warmińskiej, zatytułowanej "Chronicon vel Catalogus rerum Pruthenicarum et praesertim Varmiensium", zachowanej w rękopisie. Znajdowała się w prywatnych zbiorach biblioteki Załuskich. Kronika ta przez długie wieki była jedynym, wysoko cenionym źródłem dla wieku pokoleń historyków Pomorza i Warmii.

   Pracowitością, szczerością, dużą wiedzą, a także ujmującą powierzchownością Skultet zjednywał sobie przyjaźń ludzi światłych. Do grona najbliższych przyjaciół należał Mikołaj Kopernik i Tideman Gieze. Ale miał również wrogów, którzy nie chcieli się pogodził z jego poglądami. Skultet bowiem jawnie głosił, niepopularne w owych czasach myśli reformatorskie. Był zwolennikiem nauki Henryka Bullingera, szwajcarskiego rzecznika tolerancji religijnej. Najwięksi wrogowie Aleksandra Skulteta - Jan Dantyszek oraz Stanisław Hozjusz - fakt ten skrupulatnie wykorzystali. Intrygując i oczerniając Skulteta przed królem, doprowadzili w końcu do skierowania przeciw niemu oskarżenia o rzecz wówczas najgorszą - herezję. Trzykrotnie skazywany przez sądy inkwizycyjne wiele lat musiał spędzić w watykańskim więzieniu. Dwa razy z Zamku Anioła uwolniły został dzięki staraniom i interwencjom wpływowych kardynałów i osobistych zabiegów królowej Bony. Ostatecznie jednak pozbawiony kanonii, majątku oraz wszelkich godności został skazany na banicję i rzucono nań klątwę. Ostatecznie po uwolnieniu zmienił wyznanie i jako pastor ewangelicki osiadł na jednym z pruskich probostw. Zmarł w 1564 roku.

   Postać rodowitego Tczewianina dobrze znana jest w literaturze naukowej i beletrystycznej. Występuje zawsze w towarzystwie Kopernika bądź Dantyszka, tak jak w życiu, które spędził między przyjaciółmi i wrogami. Oryginalny, atrakcyjny, wręcz bujny życiorys Aleksandra Skulteta spowodował, że trafił on na karty powieści. Jest postacią w utworach Piaseckiego, Smolarskiego, Turkowskiego i innych. Stał się również bohaterem sztuk teatralnych Brudkiewicza, Rapackiego, Nowaczyńskiego, Brandstaettera. Jego postać na scenie kreował m.in. wielki Józef Węgrzyn. W dostępnej dotychczas literaturze zawsze jest podkreślana szlachetność charakteru Skulteta, jego błyskotliwość umysłu, miłowanie prawdy - które przysparzało mu wiele kłopotów - i inteligencja. Tczewianin jednak ciągle jeszcze czeka na swojego rzetelnego biografa. Aleksander Skultet patronuje Miejskiej Bibliotece Publicznej w Tczewie od 1 stycznia 1979 roku, kiedy to - w wyniku kolejnej zmiany organizacyjnej wojewódzkiej sieci bibliotecznej - książnica tczewska znowu otrzymała własny statut, nadany Zarządzeniem nr 3 Prezydenta Miasta Tczewa. Książnica tczewska przyjęła sobie godnego patrona. Urodzony w Tczewie wybitny przedstawiciel polskiego renesansu, doktor praw, myśliciel, filozof, zwolennik Reformacji, geograf i historyk - słowem: wybitny humanista jest godnym opiekunem biblioteki i jej czytelników. Należy wierzyć, że duch Aleksandra Skulteta, jego wielkie umiłowanie wiedzy i literatury będą sprzyjały rozwojowi czytelnictwa i umacnianiu przyjaźni z książką.

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Projekt Z książką na start

Logo GPEC
Program Academica
Logo Gamma

Kolejne numery wydań Kociewskiego Magazyny Regionalnego (66 - 67), które nie są już dostępne w sprzedaży, można teraz przeglądać on-line!

Lipiec 2017
P W Ś C Pt S N
26 27 28 29 30 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 1 2 3 4 5 6
Brak wydarzeń
Biuletyn Informacji Publicznej